Zaledwie 28 lat świetlnych od nas astronomowie znaleźli układ trzech gwiazd, który nie pasuje do dotychczasowych wyobrażeń o ewolucji gwiazd. Składa się z dwóch białych karłów i czerwonego karła, a odkryto go przy okazji poszukiwań… planet.

Planety szukane, gwiazdy znalezione

Układ nazwano Welopōʻai. Odkrył go międzynarodowy zespół pod kierunkiem Instytutu Trottiera do badań egzoplanet (IREx) przy Université de Montréal. Wyniki opublikowano w czasopiśmie „Astronomy & Astrophysics”.

Wszystko zaczęło się od spektropolarymetru SPIRou zamontowanego na teleskopie Canada-France-Hawaii na Maunakea na Hawajach. Przyrząd wykrywa egzoplanety, mierząc drobne zmiany prędkości gwiazdy wywołane przez krążące wokół niej planety. Jeden z pobliskich czerwonych karłów zachowywał się jednak inaczej: jego prędkość zmieniała się o prawie 16 km/s, czyli ponad 1000 razy bardziej, niż by się spodziewano.

Po kilku latach obserwacji zespół ustalił, że niewidoczny towarzysz ma masę większą niż połowa masy Słońca. Przy tak małej jasności wskazywało to na pozostałość po wypalonej gwieździe. Najbardziej prawdopodobny wydawał się biały karzeł, choć nie wykluczano gwiazdy neutronowej, a nawet czarnej dziury. Badacz Étienne Artigau, główny autor pracy, podsumował to tak: „Szukaliśmy planet, a znaleźliśmy coś znacznie bardziej zaskakującego”.

Teleskop Gemini potwierdził trop

Zagadkę rozstrzygnęły obserwacje z teleskopu Gemini North, również na Maunakea. Dzięki zdjęciom wysokiej rozdzielczości z instrumentu ʻAlopeke udało się bezpośrednio zobaczyć słaby obiekt, czyli białego karła. Drugi, znacznie odleglejszy biały karzeł był już wcześniej znany jako część tego układu.

Obraz jest więc taki: czerwony karzeł i biały karzeł krążą blisko siebie, a drugi biały karzeł okrąża całą parę. Nie znamy podobnego układu w promieniu 100 lat świetlnych od Ziemi.

Układ, który nie powinien istnieć

Białe karły to końcowe stadium życia większości gwiazd, także Słońca. Dokładnych pomiarów ich mas jest jednak niewiele. Tu masę nowo odkrytego białego karła wyznaczono z niepewnością poniżej 1%, co pozwala sprawdzać modele ewolucji gwiazd i fizyki materii w ekstremalnych gęstościach.

Zanim gwiazda stała się białym karłem, miała masę około 40% większą od Słońca. Jako czerwony olbrzym rozdęła się do rozmiarów kilkaset razy większych od pierwotnych, a czerwony karzeł znajdował się na tyle blisko, że gwałtowna interakcja była niemal pewna. W podobnych układach rozdęta gwiazda często pochłania towarzysza albo dochodzi do połączenia obu gwiazd. Tutaj czerwony karzeł przetrwał i krąży po zaskakująco szerokiej, stabilnej orbicie.

Profesor Patrick Dufour, współautor badania, powiedział: „Ten układ nie powinien istnieć”. Zespół zamierza teraz zbadać oddziaływania grawitacyjne między trzema gwiazdami i sprawdzić, czy wyjaśniają one tak nietypową historię.

Co to oznacza dla czytelnika

Dla zwykłego obserwatora nic się nie zmienia: to odkrycie naukowe, a nie zagrożenie. 28 lat świetlnych to w skali Galaktyki bardzo blisko, ale wciąż odległość nieosiągalna dla dzisiejszych technologii. Układu nie zobaczymy gołym okiem, bo czerwone i białe karły są bardzo słabe.

Odkrycie pokazuje natomiast, że nawet najbliższe otoczenie Słońca skrywa niespodzianki, a obserwacje prowadzone w jednym celu, tu w poszukiwaniu planet, bywają cenne także poza nim. Polscy astronomowie uczestniczą w międzynarodowych programach badawczych, ale w źródle nie ma informacji o udziale polskich instytucji w tym projekcie.

Nazwa Welopōʻai pochodzi z hawajskiego programu nadawania nazw A Hua He Inoa. Łączy słowa „welo” (cecha rodzinna) i „pōʻai” (orbita) i ma oznaczać „ścieżkę rodzinnych cech”.

Źródło: Phys.org – „Astronomers discover remarkable triple-star system just 28 light-years from Earth”

Author

https://kb-direct.pl/internet-mobilny-w-trasie-top-propozycje-dla-podrozujacych/ https://veryfine.pl/abonament-telefoniczny-porownanie-bez-sciemy-i-haczykow/ https://bombardirovka.com/ranking-uslug-internetu-i-telewizji-panwybierak-pod-lupa/