Infografika może sprawić, że ludzie mocniej odczują własne ryzyko zachorowania na boreliozę i chętniej pomyślą o ochronie przed kleszczami. Z badania opublikowanego w „Journal of Health Communication” wynika też, że znaczenie ma to, czy dane podano w procentach, czy w liczbach bezwzględnych.
Jak sprawdzano wpływ infografik
Uczestnicy badania czytali fikcyjne artykuły prasowe o kleszczach i boreliozie. Część z nich losowo otrzymała dodatkowo infografikę, reszta widziała sam tekst. Treść merytoryczna w obu wersjach była taka sama, różniła się tylko forma przekazu. Autorzy porównywali, jak uczestnicy oceniają swoją podatność na ukąszenia i chorobę, jak groźna wydaje im się borelioza oraz czy zamierzają podjąć działania zapobiegawcze.
Badanie współtworzyli Patrick Merle, dyrektor School of Communication na Florida State University, Olivia Nadel z Florida Atlantic University oraz doktorant Sazzad Mahmud Shuvo. Według autorów infografiki zwiększyły poczucie, że ukąszenie i zachorowanie mogą dotyczyć właśnie czytelnika, a także nasiliły deklarowaną chęć zapobiegania.
Procenty łagodzą odbiór, liczby bezwzględne alarmują
Drugi wniosek dotyczy sposobu podawania danych. Gdy statystyki przedstawiono w procentach (na przykład „50% hrabstw”), uczestnicy oceniali boreliozę jako mniej groźną niż wtedy, gdy zobaczyli wartość bezwzględną (na przykład „1571 hrabstw”). Osoby, które widziały artykuł i infografikę z danymi procentowymi, czuły się też mniej narażone na ryzyko związane z chorobą.
Wpływ formy zależał od odbiorcy. Infografiki najsilniej podniosły postrzeganą powagę choroby i chęć zapobiegania u osób, które wiedziały o boreliozie niewiele. U osób lepiej poinformowanych postrzegana groźność choroby po obejrzeniu infografiki lekko spadła. Uczestnicy z lepszymi umiejętnościami matematycznymi słabiej reagowali na różnice w prezentowaniu liczb.
Merle ocenia, że wizualizacje mogą pomagać w komunikacji zdrowotnej: „Pomoce wizualne, takie jak infografiki, mogą sprawić, że ludzie uznają ryzyko za bardziej istotne dla siebie”.
Ograniczenia i dalsze badania
Autorzy zastrzegają, że komunikacja zdrowotna nie jest uniwersalna. Eksperyment dotyczył jednej choroby, więc nie wiadomo, czy w przypadku innych zagrożeń wyniki byłyby podobne. Zespół chce w kolejnych badaniach uwzględnić inne ryzyka zdrowotne oraz sprawdzić, czy wielkość podanej liczby wpływa na odbiór zagrożenia. Z badania wynika również, że wizualizacje i dane liczbowe warto dopasowywać do wiedzy i umiejętności odbiorców.
Impulsem do badania był fakt, że w Stanach Zjednoczonych coraz więcej osób styka się z kleszczami. Amerykańskie Centra Kontroli i Zapobiegania Chorobom (CDC) informowały, że sezon kleszczowy w 2026 roku zapowiadał się jako jeden z gorszych od niemal dekady.
Co to oznacza w Polsce
Badanie przeprowadzono w USA, na fikcyjnych materiałach, więc nie można mechanicznie przenosić jego wyników na polskich czytelników. Problem jest jednak dobrze znany także u nas: borelioza występuje w Polsce i w całej Europie, a kleszcze są aktywne przede wszystkim w cieplejszej części roku. Dla instytucji zdrowia publicznego i mediów wniosek jest praktyczny: sama liczba zachorowań, podana w procentach lub w liczbach bezwzględnych, może wywołać zupełnie inne wrażenie.
Dla czytelnika to dobry powód, by nie opierać się wyłącznie na tym, jak groźnie lub spokojnie brzmi komunikat. Podstawowe zasady ochrony pozostają niezmienne:
- zakrywaj skórę podczas spacerów po lesie, łące i w wysokiej trawie,
- stosuj środki odstraszające kleszcze,
- po powrocie dokładnie obejrzyj ciało, także zgięcia i owłosioną skórę,
- znalezionego kleszcza usuń możliwie szybko, a w razie niepokojących objawów skontaktuj się z lekarzem.
Źródło: Medical Xpress – „Visuals, numbers can shape perceptions of Lyme disease risk”
